مصطفى النوراني الاردبيلي
106
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
يا ترنجبين است . بدلش نبات است و مقدار خوراكش تا پنج گرم مىباشد . « 3 » اين گياه در اطراف ورامين ، قم ، نائين ، تفريش و كرمان روييده مىشود ولى در همه جا شكر تيغال نمىدهد . « 4 » در شكر تيغال يك مادهاى ضد حساسيت وجود دارد و به همين جهت است كه بعضى از بيمارانى كه مبتلا به تنگى نفس مىباشند ، از جوشانده آن بهرهمند مىگردند . صاحب كتاب اختيارات اشتباها شكر تيغال را سكر العشر دانسته است . « 5 » شكر تيغال به فارسى تبهال ، شكر بسته ، قند تيغال ، شكر سخت ، ( سندهى ) فناسرو . غلاف يك حيوان است كه آن از لعال خودش مانند كرم ابريشم است ، آن كرم را تيغال مىگويند . شكر تيغال ملين و مسكن و براى اخلاط و سوزش مرى ، خشونت سينه و معالجه سرفه ، صاف كردن صدا و رفع خستگى گلو و معده نافع است و نيز بهترين داروى سينه است . « 1 » از برگ و پوست و شاخهها و حتى در برخى موارد از خارهاى تعدادى از گياهان در شرايط خاصى بيرون مىآيد . ظاهر شدن اين مواد از طريق نيش حشرات به قسمتهايى از گياه حاصل مىشود داراى خواص دارويى است و در طب سنتى به كار گرفته مىشود . ضمنا ترشحات صمغى و رزينى از تعداد زيادى از كاجها ، اكاليپتوسها ، بلوطها و بيدها گرفته مىشود . گياه شكر تيغال پيله حشرهاى است كه روى نوعى گياه زندگى مىكند . « 2 » شكر و روايات : جميل بن درّاج از زراره و او از امام باقر عليه السلام نقل مىكند كه فرمود : اى زراره مردم چقدر از فضيلت شكر طبرزد ( سفيد ) غفلت دارند ، شكر براى هفتاد درد شفاست ، بلغم را مىخورد و از اصلش مىكند . « 3 »
--> ( 3 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 130 ؛ تحفه حكيم ، ص 166 ؛ قرابادين كبير ، ص 265 . ( 4 ) - گلها و گياهان شفابخش ، ص 145 . ( 5 ) - زبان خوراكيها ، ص 167 . ( 1 ) - گلها و گياهان شفابخش ، ص 141 . ( 2 ) - معارف گياهى ، ج 6 ، ص 123 . ( 3 ) - طب الائمة ، ص 501 .